|
Το δημόσιο αγαθό που λέγεται Παιδεία….στις ημέρες μας.
Του Μανώλη Βαρδή || www.democracycrisis.com
Στη γριφώδη εποχή μας εμφανίζεται το παράδοξο που λέγεται ιδιωτική παιδεία και πόσο αυτή εξαπλώνεται. Και λέω στην εποχή μας, διότι πάντοτε υπήρχαν ιδιωτικά σχολεία και κολέγια, μόνο που αυτά απευθύνονταν σε υψηλές εισοδηματικές κατηγορίες πληθυσμού. Σήμερα εν μέσω οικονομικής κρίσης, όλο και περισσότεροι μεσο-εισοδηματίες γονείς επιλέγουν κάποιο ιδιωτικό σχολείο.
Πώς τα βγάζουν πέρα με δίδακτρα ετησίως αναπροσαρμοζόμενα προς τα πάνω; Εδώ «σπάνε» οι παραδοσιακοί κανόνες των οικονομικών: η οικονομική κρίση δεν επηρεάζει τη ζήτηση του αγαθού, και έτσι οι τιμές αυξάνονται. Ή δεν είναι έτσι ακριβώς;
Ο Howard Margolis (1982) κάποτε είχε μιλήσει για δύο συναρτήσεις χρησιμότητας των ατόμων, τις προτιμήσεις S που ορίζονται από τη συνήθη συνάρτηση ιδιοτελούς προτίμησης και τις προτιμήσεις G που είναι καθαρά κοινωνικές. Εδώ ακριβώς είμαστε. Το συμφέρον της ομάδας, δηλαδή η δεύτερη συνάρτηση, αποδυναμώνεται και «κερδίζει» η ιδιοτελής πρώτη συνάρτηση. Δηλαδή, το σχολείο παύει να είναι δημόσιο αγαθό και αυξητικά «ιδιωτικοποιείται». Γιατί συμβαίνει αυτό;
Η οικονομία δεν είναι στο κενό. Είναι πάντα και κύρια κοινωνική συνισταμένη. Όταν λοιπόν η ανεξέλεγκτη μετανάστευση και η (απουσία) χωροταξικής της διευθέτησης «χειροτερεύουν» ολόκληρες γειτονιές, μάλιστα τις πιο πολυπληθείς (εκτός αν το δείγμα μας είναι η Νέα Ερυθραία και η Εκάλη), όταν η ενσωμάτωση των μεταναστών περνά μέσα από ένα δημόσιο σχολείο καθημαγμένο από τα γνωστά συμπτώματα της νεοελληνικής μας ιστορίας (οικονομική έλλειψη, απουσία υλικοτεχνικού εξοπλισμού, αδιάφοροι- απελπισμένοι δάσκαλοι και καθηγητές, γονείς μετέωροι και εγωιστικά υπερφίαλοι), είναι φυσικό οι γονείς να «αγχώνονται» και να φοβούνται ότι το παιδί τους θα μείνει πίσω σε ένα δημόσιο σχολείο.
Προσοχή, μιλάμε για φόβους και αγωνίες, συνήθως αισθήματα βαρύνοντα και όχι αμελητέα. Προσοχή, μιλάμε για «το παιδί» τους. Εννοώ ότι η δημογραφική συρρίκνωση, σαν αποτέλεσμα οικονομικών δυσκολιών, επαγγελματικών προτιμήσεων ή απλά σαν μόδα «καλοπέρασης», διευκολύνει έμμεσα τους γονείς να «επενδύσουν» υψηλά ποσά σε ιδιωτικά σχολεία. Και ο φαύλος κύκλος δεν έχει τέλος.
Η επιλογή του ενός παιδιού στερεί το δημόσιο αγαθό της Παιδείας από το ουσιαστικό του περιεχόμενο. Και όπου αυτό υπάρχει, λειτουργεί σωστά για τις συνήθως πολυμελείς οικογένειες των αλλοδαπών.
Αυτά πρέπει να τα αντιμετωπίσει μία δημόσια πολιτική. Ήδη στην Ευρώπη γίνεται λόγος γι’ αυτά και σε θεσμικό επίπεδο. Αλλιώς, όπως κάπου αλλού τα προάστια γκετοποιούνται, οι συνοικίες έχουν ιδιωτική αστυνόμευση και οι φυλακές ιδιωτικοποιούνται (όλα αυτά δημόσια αγαθά), έτσι θα έχουμε και σχολεία ορθόδοξα, καθολικά, προτεσταντικά, ισλαμικά, αγγλο-αμερικανικά, γαλλικά ή γερμανικά.
VS
Το δημόσιο αγαθό που λέγεται Παιδεία….στις ημέρες μας.
Του Σεραφείμ Μακρή || www.democracycrisis.com
Στην πραγματικότητα δεν είναι η μετανάστευση που «χαλάει» τις γειτονιές. (Και στην τελική τι είναι μια χαλασμένη γειτονιά?). Είναι το είδος των μεταναστών που εισέρχονται και κατοικούν σε αυτήν και κατ’ επέκταση στη χώρα: γιατί, φαντάζομαι, ότι αν ο Άγιος Παντελεήμονας κατακλυζόταν από Γάλλους μεσοαστούς θέμα μετανάστευσης δεν θα ετίθετο. Αυτό λοιπόν που ενοχλεί είναι η συνειδητοποίηση της διαφοράς. Η αίσθηση ότι δεν περιβαλλόμαστε από ομοίους ή καλύτερα από ισοτίμους κατά την Αριστοτελική έννοια. Έτσι νιώθουμε απειλή έναντι της ελευθερίας μας, της ιστορικά διαμορφωμένης κουλτούρας μας ακόμα και του life style που έχουμε αποδεχτεί ως κοινότητα ή κοινωνικό σύνολο.
Αυτό συνέβαινε πάντα –και θα συμβαίνει πάντα. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τέτοιας όξυνσης είναι η Σμύρνη αλλά και η Θεσσαλονίκη των αρχών του 20ου αιώνα. Και τότε υπάρχουν εκεί καλές και κακές γειτονιές και επιτρέψτε μου ότι κάτω από το Οθωμανικό κράτος παιδεία ως δημόσιο αγαθό δεν υφίστατο. Τα σχολεία ήταν ως επί το πλείστον ελεγχόμενα από ιδιώτες ή φορείς που δεν χρηματοδοτούνταν από το κράτος. Άρα , το πρώτο ζήτημα είναι αν αυτό που εννοούμε σήμερα ως δημόσιο αγαθό της παιδείας είναι τέτοιο επειδή παρέχεται ομοιομόρφως από Εθνικό κράτος ομοιογενές ως προς τις υπο-κουλτούρες του ή είναι δημόσιο επειδή χρηματοδοτείται από το Κράτος ανεξαρτήτως της ύπαρξης διαφορετικών και ανταγωνιστικών ως προς την κουλτούρα τους κοινωνικών ομάδων. Η μετανάστευση δεν είναι παρά ο καταλύτης που ξεδιπλώνει μπροστά στα μάτια μας βαθιές κοινωνικές διεργασίες.
Συνδέεται αυτό το χάλασμα των γειτονιών μάλλον πολύ περισσότερο με την αύξηση των ανισοτήτων μέσα στη γειτονιά αλλά και σε σχέση και με άλλες γειτονιές. Καταλαβαίνουμε τη διαφορά μας και συγκρινόμαστε μέσα στην γειτονιά αλλά και με τις διπλανές γειτονιές. Αυτές οι ανισότητες εμφανίζονται και εξαφανίζονται μέσα σε συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο –δεν είναι πρόθεση αυτού του σημειώματος να μακρηγορήσει επ’αυτού. Σημειώνω μόνο ότι ένα upper κομμάτι μιας γειτονιάς –και πάντα μπορεί κανείς να ορίσει ένα τέτοιο κομμάτι- αντιδρά σε μια διαφαινόμενη αύξηση της ανισότητας στο χώρο του ανάμεσα στα άλλα και με μια αναζήτηση νέας γειτονιάς. Φυσικά αυτό έχει ένα αντίστροφο αποτέλεσμα: έστω και για λίγο η ανισότητα πέφτει αλλά η ισορροπία εγκαθίσταται σε χαμηλότερο επίπεδο και αν αυτό συνεχιστεί μπορεί να οδηγηθούμε στην πλήρη γκετοποίηση της γειτονιάς όταν το τμήμα του πληθυσμού που απομένει και υπερισχύει πληθυσμιακά έχει ή αποκτά μια κουλτούρα της οποίας τα χαρακτηριστικά είναι πολύ πιο διαφορετικά από τον ευρύτερο χώρο και εντόνως συνεκτικά ανάμεσα στα μέλη της. Δηλαδή η εσωτερική διαφοροποίηση, χωρίς να εξαφανίζεται, μειώνεται και η εξωτερική αυξάνει σημαντικά. Αν μάλιστα λόγοι δημογραφικοί ή άλλοι δημιουργούν συνθήκες για τη δημογραφική αναπαραγωγή αυτής της κοινότητας η δυσκολία να σπάσει το γκέτο από δημόσιες προς τούτο πολιτικές βαθαίνει.
Η παιδεία επομένως είναι στην πραγματικότητα δημόσιο αγαθό και μπορεί να προσφέρεται ως τέτοιο μόνο όταν αφορά σε κουλτούρα συνεκτική εν μέσω των αποχρώσεων της. Και η μετανάστευση είναι απλώς μια τελετουργία (ritual) της μετάβασης από τη μια κατάσταση στην άλλη…
Βλέπε σχετικά:
1. Oι Αμερικάνοι υιοθετούν τη διδασκαλία κατ’ οίκον. Το επικίνδυνο σχολείο διώχνει τους μαθητές του, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (από την Le Monde Diplomatique, του Julien Brygo), 28/9/2008. (http://www.monde-diplomatique.gr).
2. Youth Gangs in Schools, by James C. Howell and James P. Lynch, Juvenile Justice Bulletin, August 2000, 183015.pdf
3. The Manufacturing of “crises” in public education: the advance against the public school teacher, by Andrew Skourdoumbis, sko05068.pdf
4. Low skilled immigration and the expansion of private schools, by Davide Dottori and I-Ling Shen, Temi di Discussione (working paper), Banca d’ Italia, October 2009, en_tema_726.pdf
5. Private Schools and “Latino Flight” from Black Schoolchildren, by Robert W. Fairlie, July 2002, fairlie_latino_flight.pdf
6. Explaining Etnic, Racial, and Immigrant Differences in Private School Attendance, by Julian R. Betts and Robert W. Fairlie, 8/2/2001, Journal of Urban Economics, 50 (26-51), jurban%202001%20-%20explaining%20ethnic%20-%20.pdf
7. Against Schooling: Education and Social Class, by Stanley Aronowitz, article_e_sc.pdf
8. Public and private schooling in France: an investigation into family choice, by Gabriel Langouet and Alain Leger, Journal of Education Policy, 2000, vol. 15, english2.pdf
9. Schule der Exzellenz, von Petra Pinzier, Die Zeit, 28/2000, http://www.zeit.de
10. Der Trend zur Privatschule geht an bildungsfernen Eltern vorbei, von Henning Lohmann, 09-38-1.pdf
11. White Flight Integration through Segregation in Danish Public Schools, by Bloem and Diaz, Summer 2007, http://www.docstoc.com (πολύ σημαντικό),
12. Intercultural Education: Primary Challenges in Dublin 15. by Enda McGorman and Ciaran Sugrue, 2007, InterculturalEducationReport.pdf (επίσης πολύ σημαντικό).
|
