Για την κατανόηση της εθνικής κυριαρχίας σήμερα
του Αντώνη Καρβούνη || www.democracycrisis.com
H Ελλάδα μπαίνει σε περίοδο βαρειάς, βαθειάς και συνδυασμένης επιτήρησης τόσο από την Ευρωπαϊκή Ενωση και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αλλά και -για πρώτη φορά- από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, σε μια προσπάθεια να «ηρεμήσουν οι αγορές» και να μπορέσει να βρει η κυβέρνηση «ζεστό χρήμα» με ανεκτό επιτόκιο και παράλληλα να σταματήσουν οι επιθέσεις στο ευρώ. Η συνέπεια είναι κατά τον πρωθυπουργό η «αφαίρεση τμήματος της κυριαρχίας μας» (Eλευθεροτυπία 12/2/2010). Προ διμήνου ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε το δημοσιονομικό αδιέξοδο «ζήτημα εθνικής κυριαρχίας», μιλώντας στη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου (NEA 9/12/2009). Η αλήθεια είναι ότι και ένας πρωτοετής φοιτητής σε τμήμα ευρωπαϊκών σπουδών θα ομολογούσε ότι σήμερα τα εθνικά κράτη στην Ευρώπη συμμετέχουν στην ΕΕ- ένα «μεταμοντέρνο» μόρφωμα, όπου επεξεργάζονται κοινούς κανόνες και αποδέχονται πράγματα που πριν από μερικές δεκαετίες ήταν αδιανόητα- π.χ. «δημοσιονομική εποπτεία» και παραίτηση από το «εθνικό νόμισμα». Η ΕΕ μόνο με την προϋπόθεση του περιορισμού (ή επαναπροσδιορισμού) της εθνικής κυριαρχίας μπορεί να λειτουργήσει. Ο σημερινός πρωθυπουργός είχε άλλωστε καταστήσει σαφές όταν ήταν υπουργός εξωτερικών από το Τάμπερε της Φινλανδίας τον Οκτώβριο του 1999 σε Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ ότι «δεν είμαστε δογματικοί στην εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση» αναφερόμενος στον ενιαίο δικαστικό χώρο, τη μεταναστευτική πολιτική και το άσυλο (ΝΕΑ 16/10/1999). Η Ελλάδα όπως και σημαντικό μέρος των εθνικών κρατών σήμερα επιδιώκουν συχνά να απεμπολήσουν τμήματα της εθνικής τους κυριαρχίας συμμετέχοντας σε διεθνείς οργανισμούς, διακυβερνητικές συνεργασίες ή υπερεθνικές συσσωματώσεις. Κάποιες φορές μάλιστα η εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων αποτελεί αντικείμενο συνταγματικής ρύθμισης. Οι διατάξεις των παρ. 2 και 3 του άρθρου 28 του Συντάγματός μας, οι οποίες αποτελούν τη νομική βάση για τη συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι εν προκειμένω χαρακτηριστικές. Αυτό βέβαια που τις τελευταίες ημέρες θεωρείται "ξεπούλημα της εθνικής κυριαρχίας" υποδηλώνει την αδυναμία κατανόησης της έννοιας της "εθνικής κυριαρχιας" στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Ανατρέχοντας στη συνταγματική θεωρία διαβάζουμε ότι «κυριαρχία είναι η ιδιότης της πλήρους και τελείας πολιτικής εξουσίας, η ανεξαρτησία από πάσης άλλης ανωτέρας βουλήσεως, μηδενός νομικού περιορισμού επιβαλλομένου εξ άλλης βουλήσεως» (Ν.Ν.Σαρίπολος). Κατά συνέπεια, κυρίαρχη είναι η κρατική εξουσία όταν οποιοσδήποτε νομικός περιορισμός προέρχεται μόνον από αυτή και όχι από ξένη θέληση, ή, σύμφωνα με άλλη διατύπωση, όταν το κράτος έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα της αρμοδιότητας ώστε να καθορίζει με δική του πρωτοβουλία την αρμοδιότητά του και την έκτασή της. Η κυριαρχία διακρίνεται συνήθως από τη θεωρία σε «εσωτερική» και «εξωτερική». Ως εσωτερική κυριαρχία νοείται η νομική ικανότητα του κράτους να μη περιορίζεται μέσα στα όρια της εξουσίας του παρά μόνον εφόσον και καθόσον το επιθυμεί. Από την άλλη, η εξωτερική κυριαρχία δηλώνει τη νομική ανεξαρτησία ενός κράτους, δηλαδή την απουσία κάθε δεσμού εξάρτησης από άλλη δύναμη έξω από αυτό καθώς και την έλλειψη υποταγής σε δύναμη ιεραρχικά υπέρτερη. Οι νομικοί περιορισμοί που δέχεται το κράτος από τους κανόνες του διεθνούς δικαίου αποτελούν ουσιαστικά προϊόν αυτοδέσμευσής του και όχι ετεροκαθορισμού του. Στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον παρατηρούμε μια σχετικοποίηση της -ούτως ή άλλως αμφίβολης- διάκρισης ανάμεσα στην εσωτερική και την εξωτερική αρμοδιότητα του κράτους. Η διαβρωτική για την κρατική κυριαρχία επενέργεια της παγκοσμιοποίησης εντείνει τη σύγχυση μεταξύ των δύο αυτών σφαιρών δημόσιας δράσης (εσωτερική-εξωτερική), αφού είναι ελάχιστα πλέον κατανοητό τί θεωρείται ως εσωτερική και τί ως εξωτερική πολιτική. Σχεδόν κάθε εσωτερική δημόσια δράση έχει -άμεσα ή έμμεσα- επιπτώσεις στο εξωτερικό και, αντίστροφα. Τούτο είναι εύλογο, αφού στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον δεν νοούνται (τουλάχιστον όχι όπως στο παρελθόν) τέτοιες διχοτομήσεις μεταξύ εθνικού και υπερεθνικού στοιχείου. Η κατάσταση είναι περισσότερο σύνθετη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αφού η διάκριση εσωτερικής-εξωτερικής πολιτικής εμφανίζεται ακόμη πιο περίπλοκη, λόγω κυρίως της δημιουργίας μιας «τρίτης» ενδιάμεσης σφαίρας, η οποία για τα κράτη-μέλη δεν είναι αμιγώς ούτε «εσωτερική» ούτε «εξωτερική». Θα μπορούσε απλά να περιγραφεί ως «ενωσιακή». Σε αυτήν, τα εθνικά όργανα (συν)διαμορφώνουν τις δημόσιες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αφορούν τόσο το εσωτερικό τους όσο και το εξωτερικό περιβάλλον (τρίτα κράτη και άλλα υποκείμενα της διεθνούς κοινωνίας). Κατά συνέπεια το ζήτημα δεν είναι η προστασία της εθνικής κυριαρχίας αλλά η δημοκρατικότητα και η νομιμοποίηση της "ενωσιακής σφαίρας" που μόνο η "διπλωματία των τοπικών αρχών και της κοινωνίας πολιτών" μπορούν να εγγυηθούν. Αυτό πρακτικά σημαίνει μεγαλύτερη αποκέντρωση εξουσιών, συμμετοχή, διαφάνεια και δημοσιότητα. Με άλλα λόγια ένα άλλο μοντέλο διακυβέρνησης για την Ευρώπη της μετα-Λισαβόνας εποχής.
Η προσφυγή στο ΔΝΤ και ο κανόνας των 3/5 του άρθρου 28 του Συντάγματος
Σύμφωνα με το
Αρθρο 28 - (Κανόνες του διεθνούς δικαίου και διεθνείς οργανισμοί)
1. Oι γενικά παραδεγμένοι κανόνες του διεθνούς δικαίου, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις, από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. H εφαρμογή των κανόνων του διεθνούς δικαίου και των διεθνών συμβάσεων στους αλλοδαπούς τελεί πάντοτε υπό τον όρο της αμοιβαιότητας.
2. Για να εξυπηρετηθεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον και να προαχθεί η συνεργασία με άλλα κράτη, μπορεί να αναγνωρισθούν, με συνθήκη ή συμφωνία, σε όργανα διεθνών οργανισμών αρμοδιότητες που προβλέπονται από το Σύνταγμα. Για την ψήφιση νόμου που κυρώνει αυτή τη συνθήκη ή συμφωνία απαιτείται πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών.
3. H Eλλάδα προβαίνει ελεύθερα, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό συμφέρον, δεν θίγει τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος και γίνεται με βάση τις αρχές της ισότητας και με τον όρο της αμοιβαιότητας.
** Ερμηνευτική δήλωση: Το άρθρο 28 αποτελεί θεμέλιο για τη συμμετοχή της Χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
προκύπτει ότι οποιαδήποτε προσφυγή στο ΔΝΤ απαιτεί νόμο ο οποίος θα ψηφιστεί από 180 βουλευτές και άρα από Κυβέρνηση και αξιωματική αντιπολίτευση μαζί...
Διεθνής Νεοφιλελεύθερη Τρομοκρατία, του Θανάση Τεγόπουλου, Ελευθεροτυπία 14/02/2010
«Δεν χτυπάς την ύφεση με κλασικές συνταγές» ή Γράμμα από τον Κέινς ΙΙ, του Ευκλείδη Τσακαλώτου, Ελευθεροτυπία 14/02/2010
Η κρίση του τύπου και το μέλλον του, του Μ.Τσιμιτάκη, Η Αυγή 14/02/2010
Τα υποζύγια, από τη στήλη Ριπές, Τα Νέα 16/02/2010
Fifty years of peace is great, but it's not enough. We need to define a new mission for the European Union, by Johann Hari johannhari.com 19/03/2007
The Making of a Euromess, by Paul Krugman, The New York Times 14/02/2010
"But that’s not going to happen anytime soon. What we’ll probably see over the next few years is a painful process of muddling through: bailouts accompanied by demands for savage austerity, all against a background of very high unemployment, perpetuated by the grinding deflation I already mentioned.
It’s an ugly picture. But it’s important to understand the nature of Europe’s fatal flaw. Yes, some governments were irresponsible; but the fundamental problem was hubris, the arrogant belief that Europe could make a single currency work despite strong reasons to believe that it wasn’t ready".
Compared to Europe, the US can at least make a pretence of democracy, by Gary Younge, The Guardian 14/02/2010
"So there will be no hearings on Greece in Brussels. Jean-Claude Trichet, the head of the ECB, will face no cross-examination by elected representatives. Nor need he fear for his job. There will be no populism because the population does not count".
U.S. Should See Greece as A Warning, by Philip Klein, The American Spectator 12/02/2010
There's Greece - and Also Some U.S. States, by Jacqueline Doherty, Barron's 15/02/2010
Smart power needs smart public diplomacy, by Joseph S. Nye, The Daily Star 15/02/2010
Opposition Grows in Germany to Bailout for Greece, by Nicholas Kulish, The New York Times 15/02/2010
EU biofuels significantly harming food production in developing countries, by John Vidal , The Guardian 15/02/2010
Answer to the people, not greedy elites, by Mark Weisbrot , The Guardian 15/02/2010
The danger behind China's 'me first' worldview, by Robert J. Samuelson, The Washington Post 15/02/2010
