|
Ο μεσαίος χώρος ανήκει στους Έλληνες…
του Σεραφείμ Μακρή
Το κείμενο που ακολουθεί έχει ως αφορμή ένα άρθρο του Γιάννη Λούλη με τίτλο «Στρατηγικές επιλογές και κομματικές προκλήσεις» της 2/11/2009 το οποίο δημοσιεύεται στην προσωπική του ιστοσελίδα και αφορά στην άποψη του συγγραφέα για το πώς θα πρέπει να σκεφθεί η Νέα Δημοκρατία προκειμένου και να αναλύσει την ήττα της και να προγραμματίσει το βηματισμό της εφεξής.
Νομίζω ότι δεν αδικώ τον συγγραφέα λέγοντας ότι το βασικό του επιχείρημα είναι ότι η Νέα Δημοκρατία ηττήθηκε στις εκλογές όταν τμήματα του «μεσαίου χώρου» τα οποία τη στήριξαν παλιότερα αποχώρησαν από αυτήν με κύρια κατεύθυνση το ΠΑΣΟΚ αλλά και τους οικολόγους και την Αριστερά. Συμπληρώνει δε επιχειρηματολογώντας ότι οι απώλειες προς τα δεξιά ήταν τελικά συνολικά μικρότερες από αυτές του μεσαίου χώρου, ακόμα κι αν σε αυτές προσθέσουμε και τους πολίτες που επέλεξαν τελικά την αποχή με συνειδητό τρόπο.
Η παραπάνω συλλογιστική δεν είναι καινούρια. Με παρόμοιο τρόπο και ο ίδιος αλλά και άλλοι αναλυτές έχουν παρομοίως επιχειρηματολογήσει στο παρελθόν οδηγώντας τη συζήτηση και τον ορισμό της έννοιας του μεσαίου χώρου στην κατεύθυνση αφενός μιας συμπεριφορολογίας και αφετέρου μιας επικοινωνιακής εικόνας, στατικής και χωρίς απόθεμα οργάνωσης και ιδεών.
Όσον αφορά στο πρώτο, είναι εμφανές ότι για να ανήκει κάποιος στο μεσαίο χώρο αποδοκιμάζει στην πράξη ακραίες συμπεριφορές τις οποίες δεν υιοθετεί στην καθημερινή του πράξη και ο ίδιος. Άρα ένας πολιτικός που ανήκει στο μεσαίο χώρο, δηλαδή ένας μεσοχωρίτης, αποφεύγει πχ να εκφράζεται με ακραίους ιδεολογικούς όρους κατά τη σύμβαση που η κοινωνία μας έχει αναπτύξει για την ακραία συμπεριφορά. Εμφανώς αυτή η διάσταση του όρου είναι όσο ασαφής και τόσο σαφής ώστε όλοι να μένουν ικανοποιημένοι: ο μεσαίος χώρος οριζόμενος με αυτό τον τρόπο λίγα πράγματα αφήνει απέξω και κανείς δε μας ζητάει να τραβήξουμε τις γραμμές των συνόρων. Αυτά, αν υπάρχουν είναι μάλλον πολύ διαπερατά.
Μια δεύτερη παρατήρηση ωστόσο είναι εξίσου σημαντική: αν για τον ορισμό του μεσαίου χώρου αποδεχόμαστε τρέχουσες πολιτικές νόρμες, χωρίς να εξετάζουμε το πώς αυτές ιστορικά διαμορφώθηκαν, τότε αν μια κοινωνία αισθάνεται πχ πιο κοντά στην έννοια του κράτους από ότι στη λειτουργία των ελεύθερων αγορών είναι πιθανότερο ότι ένας νεοφιλελεύθερος να κινδυνεύει να είναι άκρο ενώ ένας κομμουνιστής …μεσοχωρίτης!
Όσον αφορά στο δεύτερο, δηλαδή την επικοινωνιακή στατικότητα του όρου όπως σήμερα περιγράφεται είναι κάτι παραπάνω από φανερή αν και είναι η μόνη που ορίζει τελικά τον όρο κάπως καλύτερα: σύμφωνα με αυτήν μεσοχωρίτης τελικά είναι όποιος έχει σε διαδοχικές εκλογικές αναμετρήσεις του παρελθόντος ψηφίσει Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ. Όποιος δηλαδή μετατοπίζεται πολιτικά και δεν αισθάνεται πχ ιστορικά δεμένος με ένα από τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα. Σύμφωνα με μετρήσεις, περίπου 1,2 εκατομμύρια ψηφοφόροι έχουν πράξει κάτι τέτοιο. Εδώ πια έχουμε έναν περιορισμό , έχουμε ένα κριτήριο, καλό ή κακό δεν έχει σημασία, έχουμε πάντως κάτι σαφέστερο. Πιθανώς επίσης, αυτό το 1,2 εκατομμύρια άνθρωποι αν μελετηθούν όσον αφορά στη στάση τους απέναντι σε διάφορες πολιτικές θέσεις και συμπεριφορές να μας δώσουν και μια εικόνα για το ποιες πολιτικές θέσεις και συμπεριφορές οριοθετούν το μεσαίο χώρο.
Γιατί όμως μια τέτοια προσέγγιση είναι επικοινωνιακά στατική; Η πρώτη παρατήρηση που υποστηρίζει έναν τέτοιο ισχυρισμό είναι ότι μια τέτοια προσέγγιση εξακολουθεί και κινείται στον άξονα δεξιάς-αριστεράς. Ονοματίζει δηλαδή τις ιδέες, τις πολιτικές πράξεις και συμπεριφορές, τις κατανέμει με κάποιο τρόπο και ψάχνει το μέσο όρο αυτής της κατανομής. Έτσι όμως ταυτίζει πιθανώς το μεσαίο χώρο με το παλιό παραδοσιακό κέντρο, το οποίο ελλείψει σχηματισμού που να το εκφράζει μετατοπίζεται πότε προς το Βορρά και πότε προς το Νότο διαμορφώνοντας νέες ισορροπίες. Μία λανθάνουσα συνέπεια αυτής της ταύτισης είναι ότι ποτέ οι απόψεις ενός ιστορικά συνδεδεμένου ψηφοφόρου (είτε με τη δεξιά είτε με την αριστερά) δε μπορούν να θεωρηθούν απόψεις του μεσαίου χώρου. Μια δεύτερη συνέπεια αυτής της ταύτισης είναι ότι μονίμως –άρα στατικά- μεσαίος χώρος είναι συγκεκριμένοι άνθρωποι ή συγκεκριμένες ιδέες και όλοι οι άλλοι είτε δεν ανήκουν είτε για να ανήκουν θα πρέπει να αντιγράψουν αυτές τις ιδέες. Αυτό που δε γίνεται φανερό σε αυτή την περίπτωση είναι πως ανανεώνονται οι ιδέες στο μεσαίο χώρο, πως προκύπτουν καινούριες και πάντως δεν είναι φανερή η διαδικασία αυτή. Τέλος η στατικότητα προκύπτει επίσης από το γεγονός ότι η χρησιμοποιούμενη μέθοδος, που δέχεται τη σημασία του μεσαίου χώρου, δεν προχωράει στην πρόταση μιας οργανωτικής προσπάθειας εξάπλωσης των ιδεών αυτού του χώρου έξω και πέρα από τα στενά όρια των 1,2 εκατομμυρίων πολιτών και επίσης επειδή δεν αντανακλά την κοινωνική κινητικότητα έξω από αυτό το σύνολο.
Γίνεται φανερό επομένως ότι ο μεσαίος χώρος όπως μέχρι σήμερα έχει χρησιμοποιηθεί ναι μεν μπορεί να νοηματοδότησε τη στροφή ενός μεγάλου πολιτικού σχηματισμού σε στρώματα της κοινωνίας που μέχρι εκείνη την ώρα δε συνομιλούσαν μαζί του από την άλλη όμως ο τρόπος και η έκταση του εγχειρήματος υπήρξε τελικά μικρών οριζόντων. Επομένως, μια νέα προσέγγιση απαιτείται, μια νέα νοηματοδότηση της έννοιας μεσαίος χώρος. Οι διαστάσεις αυτής της νέας νοηματοδότησης παρουσιάζονται αναλυτικά πιο κάτω.
Μια διαστασιολόγηση του μεσαίου χώρου
1. Ο μεσαίος χώρος ως χώρος πολιτικής ιδεολογίας:
Ποια είναι –μερικά από- τα συστατικά ενός ιδεολογήματος του μεσαίου χώρου; Το πρώτο είναι η έννοια της ιστορικής συνέχειας. Όσοι βρισκόμαστε και ζούμε σε αυτή τη γωνιά του κόσμου κουβαλάμε μια συγκεκριμένη ιστορική παράδοση. Αυτή την παράδοση ερμηνεύουμε και επανερμηνεύουμε, χωρίς δογματισμούς και υπό το πρίσμα της κάθε εποχής, αλλά σε αυτήν αναφερόμαστε. Η συνταγματική μας ιστορία των τελευταίων διακοσίων χρόνων είναι κοινή και καθένας που επιθυμεί να μετέχει της ημετέρας κουλτούρας αναφέρεται σε αυτήν. Μπορούμε να πάμε και πιο πίσω στον ιστορικό χρόνο, να διαβάσουμε προσεκτικά τα σημεία της συνέχειας διαχρονικά αλλά νομίζω ότι αυτό το σημείο είναι για την ώρα φανερό. Το δεύτερο στοιχείο αφορά την μελλοντική προοπτική του λαού που κατοικεί εδώ. Αυτή η προοπτική εδράζεται σε αξίες παλιές και σε αξίες καινούριες. Η ελευθερία, η δημοκρατία, ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και οι φιλελεύθερες αξίες που ήδη κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα μας αλλά και μια νέα γενιά δικαιωμάτων και αξιών: η πρόσβαση στην πληροφορία, η καταπολέμηση της φτώχειας και του αποκλεισμού, η καταπολέμηση των ανισοτήτων στις ευκαιρίες, η διάχυση των δημοκρατικών διαδικασιών σε περισσότερες στιγμές της κοινωνικής οργάνωσης, το δικαίωμα και η υποχρέωση απέναντι στο περιβάλλον και όχι μόνο.
2. Ο μεσαίος χώρος ως χώρος κοινωνικής κινητικότητας
Η κοινωνική κινητικότητα νοείται ως αποτέλεσμα οικονομικών, διοικητικών και πολιτιστικών δυνατοτήτων που είναι κάθε στιγμή ανταγωνιστικά διαθέσιμες. Ποιος είναι ο ρόλος του Κράτους στην οικονομία; Μέχρι ποιο σημείο ορίζουμε την επέμβαση της Διοίκησης στην οικονομική και Κοινωνική δράση; Αποδεχόμαστε και μέχρι ποιο σημείο την ανισότητα; Η βασική αρχή που διέπει μια προσέγγιση του μεσαίου χώρου στα παραπάνω ζητήματα είναι μια προσέγγιση διπλής κατεύθυνσης χωρίς προαπαιτούμενα, που μπορεί να μεταβάλλεται σε μεσαίο χρονικό ορίζοντα. Και Κράτος και περιορισμός του Κράτους: ας επιλέγουμε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση το πόσο μπορεί να ξοδέψει το Κράτος ως ποσοστό του ΑΕΠ (για μισθούς, συντάξεις και υποδομές) κι αν αυτό αποδειχτεί πολύ ας το αλλάξουμε την επόμενη φορά. Και αγορά και περιορισμός της αγοράς: κανείς δε μπορεί να χτίσει σε μια ζώνη πέρα από τα τόσα χιλιόμετρα από το κέντρο μιας πόλης.
3. Ο μεσαίος χώρος ως χώρος πολιτικής οργάνωσης
Ο μεσαίος χώρος είναι χώρος πλουραλισμού και αποτελεσματικότητας. Η ανάδειξη των πολιτικών στελεχών ακολουθεί το δημοκρατικό πρότυπο: οι υποψήφιοι εκλέγονται και οι διαδικασίες είναι θεσμοθετημένες σε περιφερειακή κλίμακα. Η ανάπτυξη θεσμών οδηγεί σταδιακά σε άμβλυνση των πελατειακών σχέσεων και σε συνεπέστερη εφαρμογή των νόμων.
4. Ο μεσαίος χώρος ως χώρος σύνθεσης και παραγωγής Δημόσιων πολιτικών.
Μια Βουλή και μια κυβέρνηση που προκύπτουν στηριζόμενες από ένα θεσμικό πλαίσιο όπως περιγράφεται παραπάνω οργανώνουν και εκτελούν Δημόσιες πολιτικές οι οποίες κατατίθενται ναζί με τον προϋπολογισμό στην αρχή της θητείας κάθε Κυβέρνησης και παρακολουθούνται στους επόμενους.
Φυσικά και τα προηγούμενα απαιτούν εξειδίκευση. Αυτό όμως ανήκει σε επόμενες απόπειρες.
|
Καλό νου φαίνεται...πολύ σεραφειμικό, εν τούτοις βάζει θέματα...