|
Διαβάστε επίσης στην Ατζέντα της Ημέρας
Ανδρέας Εμπειρίκος (2 Σεπτεμβρίου 1901 - 3 Αυγούστου 1975)
(δείτε το παρακάτω video..........)
Το αφιερωμένο στον ποιητή και πεζογράφο έτος τελειώνει με την παρουσίαση στο κοινό μιας άγνωστης πτυχής των καλλιτεχνικών ενδιαφερόντων του. Ανδρέας Εμπειρίκος Ο φωτογράφος, του Ηλία Κανέλλη, Το Βήμα, 9/12/2001.
Ανδρέας Εμπειρίκος: Ο Μέγας της ελευθερίας Ανατολικός, 20/11/2008.
Ανδρέας Εμπειρίκος [Πάντα το πάθος ή passion εν εγρηγόρσει], posted by Ημερολόγιο Ανάγνωσης, 1/7/2009.
Συνέντευξη: Ο Λεωνίδας Εμπειρίκος μιλά για τον πατέρα του, empirikos.blogspot.com
"Τ.Γ.: Εξ όσων έχω διαβάσει έχει ενδιαφέρον η ζωή τον πατέρα σας στα χρόνια της Κατοχής.
Λ.Ε.: Κατά την διάρκεια της Κατοχής βρίσκεται στην Ελλάδα. Από το 1934, όταν έπαψε να έχει σχέσεις με τον πατέρα του, βιοπορίζεται από το επάγγελμα του ψυχαναλυτή. Συμφιλιώθηκε με τον πατέρα του στον Εμφύλιο, μετά την τραυματική του εμπειρία λόγω της ομηρίας του από την ΟΠΛΑ και τον ΕΛΑΣ. Πριν πω για την ζωή του στην Κατοχή και τις μετέπειτα περιπέτειες του, να κάνω μια παρένθεση και να προσθέσω ότι επί μια δεκαετία ήταν ακραιφνής Μαρξιστής θεωρητικά, και σοσιαλιστής. Το ότι δεν εντάχθηκε σε κόμμα είναι, νομίζω, προφανές εξαιτίας της απόλυτα αρνητικής στάσης του κόμματος λόγω υπερρεαλισμού και ψυχανάλυσης. Το 1936 δίνει μια συνέντευξη στον Κωστή Μπαστιά στην οποία κατηγορεί την συντηρητική στροφή της Γ' Διεθνούς και ακολουθεί την τροτσκιστική στροφή του Μπρετόν αλλά χωρίς να ενταχθεί πρακτικά. Ο ίδιος χαρακτήριζε τον εαυτό του σοσιαλιστή. Όταν έγινε η ρήξη των γάλλων υπερρεαλιστών με το Γαλλικό Κ.Κ. έστειλε στον Μπρετόν, το 1935, ένα τηλεγράφημα στο οποίο έλεγε ότι τον ακολουθεί με μεγάλη χαρά ελπίζοντας, όμως, να μην έχει κόψει τις γέφυρες με τον ιστορικό υλισμό και την ψυχαναλυτική θεωρία.Μέσα στην Κατοχή κρύβει στο σπίτι του διαφόρους κυνηγημένους. Μεταξύ αυτών τον Εγγονόπουλο που ήταν στο ΕΑΜ και τον Καρτάλη που ήταν στην ΕΚΚΑ.
Τ.Γ.: Όπως έχει τονισθεί, σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση μεγάλου μέρους του μεταπολεμικού έργον του αλλά και της ώριμης ζωής του υπήρξε η ομηρία του από τους αριστερούς...
Λ.Ε.: Το περιστατικό αυτό είναι η πιο δραματική εμπειρία της ζωής του. Τον έπιασαν πολιτοφύλακες της ΟΠΛΑ στο σπίτι του, στις 30 Δεκεμβρίου του '44, επειδή ήταν γιος εφοπλιστή... Τότε είχαν συλλάβει χωροφύλακες, ιερωμένους και πολλούς άλλους με την κατηγορία ότι ήσαν αστοί. Επίσης και τροτσκιστές, τους οποίους εκτελούσαν πιο εύκολα από τους υπόλοιπους. Μου έλεγε ο πατέρας μου ότι τους εκτελούσαν ως "ειδικούς προδότες". Έναν μάλιστα γνωστό του, τον αρχειομαρξιστή Αλμπέρ, τον σκότωσαν πλησίον του, στο χωριό Κρώρα, μαζί με άλλους επτά. Οι στίχοι από το ποίημα ((Ο δρόμος": "και οι καλούμενοι με βλέμμα σαν αυτό που συναντά κανείς στα μάτια των καταδικασμένων στις ύστατες στιγμές του βίου τους..." είναι εμπνευσμένος από το περιστατικό αυτό. Κατά την σύλληψη του επέτρεψαν να αποχαιρετήσει την μητέρα του, που ήταν στον επάνω όροφο και με σκληρό τρόπο τον οδήγησαν σε Τμήμα τους στην οδό Παμίσου. Μετά τον πέρασαν από λαϊκό δικαστήριο. Τον έκλεισαν, στην συνέχεια, μαζί με πολλούς άλλους καταδικασμένους στο κινηματοθέατρο Φοίβος. Του έλεγαν: "Αύριο ετοιμάσου, θα σε κλάψει η μάνα σου...".Οι όμηροι αυτοί συνόδευσαν με τα πόδια την έξοδο του εφεδρικού ΕΛΑΣ από την Αθήνα, με προορισμό την Λαμία, μέσω των Καλυβιών, Χασιάς (Ασπροπύργου) και του οροπεδίου των Δερβενοχωρίων. Η Πάρνηθα ήταν χιονισμένη και ο πατέρας μου έπαθε κρυοπαγήματα. Εκτελούνταν οι βραδυπορούντες' μεγάλο βασανιστήριο για τους υπόλοιπους. Ήταν γεροδεμένος και σχετικά νέος και προχωρούσε κανονικά, παρά τα κρυοπαγήματα. Για τον ΕΛΑΣ μιλούσε αργότερα με επιείκεια. Όχι, όμως, για την ΟΠΛΑ. Μια νύχτα στο χωριό Μουσταφάδες (σημερινή Καλλιθέα), η φάλαγγα δέχθηκε επίθεση από αγγλικά Σπιτφάιαρ. Ο πατέρας μου κρύφτηκε σε ένα αρδευτικό χαντάκι. Ζήτησε καταφύγιο σε μια οικογένεια Αρβανιτών στο Κακοσάλεσι (Αυλώνα), η οποία του έδωσε άλλα ρούχα. Όταν, λοιπόν, πέρασε από εκεί ένας λόχος του ΕΛΑΣ και στο σπίτι όπου κρυβόταν ο πατέρας μου κατέφυγε για τις πρώτες βοήθειες μια βαρεία τραυματισμένη Ελασίτισσα, εκείνος προσποιήθηκε τον χωρικό.Έναν άνθρωπο από αυτούς που έκρυψαν τον πατέρα μου τότε, τον επισκέφθηκα για να τον γνωρίσω, αρχές του '80. Δεν θα ζει σήμερα. Τον πατέρα μου τον περιέθαλψαν οι Άγγλοι, οι οποίοι τον συνάντησαν στην Μαλακάσα να κατευθύνεται πάλι πεζός προς την Αθήνα.Δεν μίλησε ποτέ μέχρι το τέλος της ζωής του δημόσια εναντίον του ΚΚΕ γιατί, παρ' όλα τα προσωπικά του μαρτύρια, αναγνώριζε σταγεγονότα της δεκαετίας του '40 το φαινόμενο της Επανάστασης στην οποία πίστευε. Στην δεκαετία του '60 και αργότερα, έλεγε ότι εφ' όσον υπήρξε Εμφύλιος, αυτός, όπως και άλλοι, παρά την μεγάλη αδικία εις βάρος τους, υπέστησαν τις συνέπειες του γεγονότος... Στην δεκαετία του '60 ξαναβρήκε το πρόσωπο της Αριστεράς μέσα από την Νιου Λεφτ, της αγγλοσαξωνικής και αμερικανικής εκδοχής της σχετικής ιδεολογίας. Είχε ένα αίσθημα δικαιοσύνης απέναντι στον υπαρκτό σοσιαλισμό. 'Οταν το '63 πήγε στην τότε Σοβιετική Ένωση με τον Ελύτη και τον Θεοτοκά, επίσημα προσκεκλημένος, εντυπωσιάσθηκε από ορισμένα θέματα κοινωνικής πρόνοιας και ελευθερίας ηθών, αλλά ένιωσε απέχθεια για το αστυνομικό κράτος.Την εποχή που τον έπιασε η ΟΠΛΑ έγραφε την Αργώ και αμέσως μετά τέλειωσε την Ζεμφύρα, που εκδόθηκε πρόσφατα. Την Ενδοχώρα, που κυκλοφόρησε το 1945, πρέπει να την είχε τελειώσει από τις αρχές του '40".
«Προφητικές» Μορφές του 19ου αιώνα, του Μανώλη Βαρδή
(αναδημοσίευση από το περιοδικό Θρησκειολογία-Ιερά/Βέβηλα, τ. 3/ Απρίλιος-Ιούνιος 2002, σσ. 77-86)
Μέρος 2ο.
Ο μοναχός Χριστόφορος Παναγιωτόπουλος ή Παπουλάκος (1770-1861) θυμίζει κάτι από τις βιβλικές προφητικές μορφές. Αγράμματος ο ίδιος, χρησιμοποιώντας γλώσσα απλοϊκή αλλά φλογερή, περιδιαβαίνει την Πελοπόννησο και τα γύρω απ’ αυτήν νησιά, κηρύσσοντας την ορθόδοξη πίστη και συμβάλλοντας έτσι, με τον τρόπο του, στη πυροδότηση του «κολλυβαδικού» κινήματος έναν αιώνα αργότερα. Η Ιερά Σύνοδος τον καταδίκασε δύο φορές (1852), ενώ ο κρατικός μηχανισμός κινητοποιήθηκε σε πολλές περιπτώσεις εναντίον του, μέχρι να τον περιορίσει στη Μονή Παναχράντου της Άνδρου (Θ. Σταθόπουλου, Το κίνημα του Παπουλάκου. Οι πολιτικές, κοινωνικές και θρησκευτικές διαστάσεις του, Αθήνα 1991, Μπ. Άννινου, Ο Παπουλάκης, Αθήνα, 1995).
Και ενώ ο θόρυβος των διωγμών εναντίον του Παπουλάκου δεν είχε καλά καλά κοπάσει, συλλαμβάνεται στο Ρίο μίας συγγενής ιδεολογική μορφή, αν και πιο λόγια, ο Κοσμάς Φλαμιάτος (1786-1852). Ο κεφαλλονίτης αυτός δάσκαλος πρωτοστάτησε στον αγώνα της Επτανήσου ενάντια στον εκ-προτεσταντισμό της Εκκλησίας, που προωθούσε η αγγλική διοίκηση. Ακούραστα κριτικός απέναντι στην αγγλική πολιτική και τον τεκτονισμό, θα έλθει γρήγορα σε σύγκρουση με το διαφωτιστικά οργανωμένο ελληνικό κράτος (π. Γ. Μεταλληνού, «Κοσμάς Φλαμιάτος. Ένας μάρτυρας της ορθοδόξου παραδόσεως στο ελληνικό κράτος», Θεολογία 58/2 (1987)).
Ο φίλος και μαθητής του Ιγνάτιος Λαμπρόπουλος (1814-1869) θα συνδεθεί με τις πρώτες απόπειρες ζηλωτικών συσπειρώσεων, θα φυλακισθεί μαζί με τον Φλαμιάτο στη Πάτρα, θα κηρύξει σε όλη την Πελοπόννησο, και θα σηματοδοτήσει την πορεία μετάβασης προς τον πρώιμο «ευσεβισμό» του Απόστολου Μακράκη (1831-1905) και του Ευσέβιου Ματθόπουλου (1849-1929). Ο Μακράκης αντιπροσωπεύει την ύστατη προσπάθεια ιδεολογικής αντιπαράθεσης με τον Διαφωτισμό. Θα έλθει σε ρήξη με την Ιερά Σύνοδο για το θέμα της σιμωνίας (1875), θα φυλακισθεί το 1878 και με ιδεολογικό πρόταγμα την ανάκτηση της Κων/πολης θα ιδρύσει θρησκευτικούς και πολιτικούς συλλόγους-Ιωάννης ο Βαπτιστής κ.α. (Λ. Μπράνγκ, Το μέλλον του ελληνισμού στον ιδεολογικό κόσμο του Απόστολου Μακράκη, Αρμός, Αθήνα 1997).
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Παπαδιαμάντης είδε στον «μακρακισμό» μία μεθοδολογία αντικατάστασης του εκκλησιαστικού σώματος από συλλόγους και εταιρείες, οι οποίες συμπεριφέρονταν ως πνευματική ελίτ˙ γι’ αυτό και δεν δίστασε να χαρακτηρίσει τους οπαδούς των κινήσεων αυτών «παρασυναγωγούς».
Η συμφιλίωση μεταξύ «διαφωτιστών» και «παραδοσιακών» έμοιαζε αδιανόητη. Οι τελευταίοι ζητούν ερείσματα στην μακραίωνη βυζαντινή εσχατολογική παράδοση της «Όρασης του Αγαθάγγελου» (1754). Ο χιλιαστικός μεσσιανισμός που συνδέεται με τη μορφή του «φιλοχρίστου βασιλέως», ο οποίος θα συντρίψει τον αντίχριστο (όπου αντίχριστος, ανάλογα με τις περιστάσεις ο Πάπας, ο Ναπολέοντας, ο άγγλος Αρμοστής), η εσχατολογική προσδοκία του «ξανθού γένους» που θα κατέβει από τη Ρωσία και θα αποκαταστήσει τη βυζαντινή αυτοκρατορία, η ιδεολογική ταύτιση της Βασιλείας του Θεού με την Μεγάλη Ιδέα, όλα αυτά δεν εκφράζουν παρά τις προσπάθειες των «παραδοσιακών» να ανασυγκροτηθούν και να διατυπώσουν καινούργια επιχειρήματα ενάντια στη δυτική επιρροή (Α. Αργυρίου, «Η απελευθέρωση των Ελλήνων και ο εσχατολογικός ρόλος της Ρωσίας και της Γαλλίας μέσα στο ερμηνευτικό έργο του Θεοδώρητου Ιωαννίνων», Τόμος Τιμητικός στον Δαμ. Δόϊκο).
Αυτός ο νεοελληνικός χιλιασμός πρόκειται να ριζώσει στη συνείδηση του λαού, που θα βλέπει κάθε Βασιλιά ως Μεσσία. Ό,τι πολέμησε ο Παπουλάκος-δυτικός εκσυγχρονισμός και ορθολογισμός- αναβαπτίζεται τώρα στην κολυμβήθρα του χιλιασμού και λειτουργεί ως δούρειος ίππος του μεγαλο-ιδεατισμού. Η «καρότσα του διαβόλου» όπως αποκαλούσε το ατμόπλοιο ο Παπουλάκος θα γίνει ο ελληνικός στόλος που θα ενώσει τις πέντε θάλασσες της Μεγάλης Ιδέας.
Είναι γνωστό ότι το μεσαιωνικό θρησκευτικό ιδεώδες άσκησε τεράστια επιρροή στους πρώτους ρομαντικούς της Δύσης. Εκείνο που ιδιαίτερα τους γοήτευε ήταν η πρόταξη της ενότητας και της ολότητας στην μεσαιωνική κοινωνία-μία κοινωνία που πίστευε ότι διοικείται τυπικά από τον Πάπα και τον Αυτοκράτορα, ουσιαστικά όμως από τον ίδιο τον Θεό. Ο ρομαντισμός θεωρούσε ότι η παλινδρόμηση στη χρυσή εποχή του Μεσαίωνα αποτελεί μονόδρομο μπροστά στα αδιέξοδα της νεωτερικής κοινωνίας. Ο Κοσμάς Φλαμιάτος αντίθετα θεωρούσε ότι η σωτηρία της Ελλάδας πρέπει βέβαια να αναζητηθεί στην Εκκλησία, αλλά σε μία Εκκλησία καθαρή από δυτικές προσμείξεις. Ο Φλαμιάτος πίστευε ότι η διακωμώδηση των εκκλησιαστικών μυστηρίων, η σιμωνία, η έκπτωση της μοναχικής ζωής σ’ έναν στείρο και ρηχό ακτιβισμό, η κατάργηση των εορτών κ.α. απειλούν την καρδιά του ορθόδοξου φρονήματος, και έρχονται σε αντιπαράθεση με την μοναχική απλότητα. «Αυτά τα λεγόμενα Λύκεια ή Γυμνάσια, προετοιμάζουσι το πνεύμα της πλάνης» έλεγε χαρακτηριστικά
(συνεχίζεται)
|
