|
(Η Semperoper στη Δρέσδη, πηγή: Die Zeit)
Σαν Σήμερα
Οταν οι Ιταλοί κατέλαβαν την Κέρκυρα το 1923. Η παρ΄ ολίγον σύρραξη μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδας μετά τη δολοφονία του στρατηγού Ενρίκο Τελίνι και τεσσάρων μελών της ομάδας του επί ελληνικού εδάφους, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Οι άγνωστες πλευρές της υπόθεσης, του Αγγ. Κωβαίου, Το Βήμα, 25/4/2010.
L'occupazione italiana di Corfù
Προφητικές» Μορφές του 19ου αιώνα, του Μανώλη Βαρδή
(αναδημοσίευση από το περιοδικό Θρησκειολογία-Ιερά/Βέβηλα, τ. 3/ Απρίλιος-Ιούνιος 2002, σσ. 77-86)
Μέρος 1ο.
Οι συγκρούσεις ανάμεσα στην Εκκλησία και το Κράτος επαναφέρουν στο προσκήνιο την προβληματική περί της νεοελληνικής ταυτότητας. Μία ματιά σε κείμενα όπως του Π. Χαλκιόπουλου-ο οποίος ονόμαζε από το 1864 βαρβάρους τους δυτικούς ηγεμονίσκους-, του Ανωνύμου-«ποιος δεν βλέπει, ω, Έλληνες, τον αφανισμόν, οπού εις την Ελλάδα προξενεί την σήμερον το ιερατείον;»-ή του Μάρκου Ρενιέρη-ο οποίος δημοσίευε από το 1842 ανυπόγραφη μελέτη με τον τίτλο Τι είναι η Ελλάς, Ανατολή ή Δύσις;-θα πείσει ότι τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει και πολύ από τότε ως τα σήμερα. Η ελληνική κοινωνία παρέμεινε πάντοτε διχασμένη ανάμεσα στις επιταγές του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και σ’ αυτές της μακραίωνης ορθόδοξης παράδοσης.
Το παράπονο του Αλ. Παπαδιαμάντη φαίνεται να παραμένει πάντοτε επίκαιρο για την Ελλάδα: «Άγγλος ή Γερμανός ή Γάλλος δύναται να είναι κοσμοπολίτης ή αναρχικός ή άθεος ή ο,τιδήποτε. Έκαμε το πατριωτικόν του χρέος, έκτισε μεγάλην πατρίδα. Τώρα είναι ελεύθερος να επαγγέλλεται, χάριν πολυτελείας, την απιστίαν και την απαισιοδοξίαν. Αλλά Γραικύλος της σήμερον, όστις θέλει να κάμη δημοσία τον άθεον ή τον κοσμοπολίτην, ομοιάζει με νάνον ανορθούμενον επ’ άκρων ονύχων και τανυόμενον να φθάση εις ύψος και φανή και αυτός γίγας» (Λαμπριάτικος Ψάλτης, Άπαντα/2, 516).
Η διαμάχη ανάμεσα σε ευρωπαϊστές και παραδοσιακούς ανάγεται στα μέσα του 17ου αιώνα. Ο Μεθόδιος Ανθρακίτης (1660-1749) αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση εκ-δυτικισμένου διανοουμένου, που αρνείται την εξάρτηση της πίστης από τις αποφάσεις Πατέρων, αφού «δεν είμεθα όνοι δεδεμένοι υπ’ εκείνων». Η συνοδική καταδίκη του από το Πατριαρχείο της Κων/πολης (1723) τον «ηρωοποίησε» στα μάτια των μεταγενέστερων προοδευτικών. Ήταν δύσκολο για εκείνους να διακρίνουν ότι ο συγκεκριμένος συγγραφέας ήταν φορέας ενός συντηρητικού διαφωτισμού-αυτού των ευκατάστατων εμπόρων-που εξήρε τις ηθικοπρακτικές συνέπειες της θρησκείας, μένοντας κατά τα άλλα αδιάφορος απέναντί της (Π. Κονδύλης, Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, Θεμέλιο,1988, 91εξ.).
Άλλη χαρακτηριστική περίπτωση διανοουμένου, στο έργο του οποίου αντανακλάται η «σχιζοφρενική» στάση των υπερμάχων της παράδοσης, είναι ο Ηλίας Μηνιάτης (1669-1714): από τη μία μεριά εμπεδώνει στις λαϊκές μάζες κατ’ εξοχήν δυτικές δογματικές θέσεις (ηθικισμό, ενοχή, εξιλαστήρια σταυρική θυσία), ενώ από την άλλη οργανώνει τον αντι-παπικό του αγώνα (Χρ. Γιανναράς, Ορθοδοξία και Δύση στη νεώτερη Ελλάδα, Δόμος, 1992, 141).
Τα ίδια θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί και για τον θεωρητικό εμπνευστή και ηγέτη του κινήματος των κολλυβάδων στα τέλη του 18ου αιώνα, τον Άγιο Νικόδημο Αγιορείτη: από τη μία μεριά συνάζει τα φιλοκαλικά κείμενα, ενώ από την άλλη δέχεται τις επιρροές της ρωμαιοκαθολικής θεολογίας και των έργων του Ιγνάτιου Λογιόλα. «Η θεήλατος Ευρώπη βλασφημεί και αθετεί με την εωσφορική της υψηλοφροσύνη το όνομα του Χριστού», ενώ « η θεοφιλεστάτη Ελλάς υπερυψοί και υμνεί το υπεράγιον αυτού όνομα», υποστηρίζει ο Αθανάσιος Πάριος (1721-1813), αποδίδοντας το διχαστικό πνεύμα κύκλων της εποχής (π. Γ. Μεταλληνός, Σχέσεις και Αντιθέσεις, Ακρίτας, 1998, 37).
Ο Αδαμάντιος Κοραής (1748-1833) εισάγει τον νέο δημοκρατικό εθνικισμό, και τον καθιστά κριτήριο για την αποτίμηση παρελθόντος και μέλλοντος. Σ’ αυτή την παράδοση είναι που ο Θεόκλητος Φαρμακίδης (1784-1860) θα συμβάλει τα μέγιστα στην εγκαθίδρυση της πολιτειοκρατίας, ο Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός θα καταδικάσει συλλήβδην τη θρησκευτική δεισιδαιμονία του Βυζαντίου, και ο Νεόφυτος Βάμβας (1770-1855) θα δώσει τα τελευταία χτυπήματα στην παραδοσιοκρατία (Αθ. Γλυκοφρύδη-Λεοντσίνη, Ο Νεόφυτος Βάμβας και το πρόβλημα της Ελευθερίας, 1996, 111εξ.).
Οι συνέπειες όλων αυτών; Η Εκκλησία μεταβάλλεται σε «σωματείο» και αποσπάται βίαια από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την ίδια στιγμή που οι δυτικές ιεραποστολές λυμαίνονται την ελληνική επικράτεια. Τα μοναστήρια διαλύονται, η αγροτιά αστικά «εκσυγχρονίζεται», το γένος σταδιακά αντικαθίσταται από το έθνος (nation)…
Aκόμη και ο «παραδοσιακός» Κων/νος Οικονόμος (1780-1857) στρέφει το βλέμμα του προς την αυτοκρατορική Ρωσία για να σώσει την πίστη του γένους (Α. Γερομίχαλος, Ο Κων/νος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων και η εποχή του, Θεσσ/κη, 1964, 119). Ο Κριμαϊκός Πόλεμος (1853-1856) θα συνενώσει τους Έλληνες γύρω από το στέμμα και τη βυζαντινή παράδοση, και θα στρώσει το έδαφος για την τελευταία ουσιαστικά δυναμική εμφάνιση του παραδοσιακού, φιλορθοδόξου ρεύματος (συνεχίζεται……)
Αλλάζουν ταυτότητα οι ουτοπικές κοινότητες που έναν αιώνα πριν εδραιώθηκαν για να προωθήσουν την κοινοβιακή ζωή και την ιδεολογία του σιωνισμού. Τα κιμπούτς πεθαίνουν στο Ισραήλ. Από το «εμείς» και την κολεκτίβα στο «εγώ» και στην ιδιωτικοποίηση, της Τάνιας Μποζανίνου, Το Βήμα, 29/8/2010.
ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ. Στα χαρακώματα του εμφύλιου μίσους. Ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Αρτούρο Μπαρέα γράφει για τη χώρα του την Ισπανία, αρχίζοντας από τα παιδικά του χρόνια, συνεχίζοντας με τον πόλεμο των Ισπανών κατά των Μαυριτανών και καταλήγοντας στην εγχώρια σύρραξη, του Αναστάση Βιστωνίτη, Το Βήμα, 29/8/2010.
Θεωρίες Συνωμοσίας, του Ν. Βαγενά, Το Βήμα, 29/8/2010.
"Οι θεωρίες συνωμοσίας δεν ωφελούν τη λογοτεχνική κριτική: αποθαρρύνουν την έρευνα, καλλιεργούν την εικοτολογία, ενισχύουν τις προκαταλήψεις. Είναι φανερό ότι ο Αράγης γράφει τα παραπάνω γιατί έχει ελλιπή γνώση τόσο της ιστορίας του καρυωτακισμού όσο και του κριτικού έργου του Καραντώνη. Διότι διαφορετικά θα γνώριζε ότι δεν είναι Καραντώνης ο πρώτος που θέτει το θέμα του καρυωτακισμού αλλά ο Ν. Κάλας (ο οποίος ήδη τον Φεβρουάριο του 1929 καυτηρίαζε τα «σημάδια παρακμής» στους «πνευματικούς συγγενείς του Καρυωτάκη», χαρακτηρίζοντάς τους «λιποτάχτες της ζωής» που «μυρίζουν μούχλα»)· θα γνώριζε ότι ο Καραντώνης, που η κριτική του ηλικία το 1935 ήταν πολύ μεγαλύτερη από ενός εικοσιπεντάχρονου, δεν χρειαζόταν την υπαγόρευση του Κατσίμπαλη για να επικρίνει τους ποιητές της ηλικίας του, γιατί νεολογούσε ήδη δεκαεννιάχρονος, προτού ακόμη γνωρίσει τον Κατσίμπαλη (βλ. τη μελέτη του, του 1929, για τον Παλαμά)· θα γνώριζε ότι ο Καραντώνης επέκρινε τον καρυωτακισμό ήδη εικοσάχρονος, από τον Μάρτιο και τον Μάιο του 1930 (περ. Ελληνική Επιθεώρησις ), προτού ακόμη γνωρίσει τον Σεφέρη (τον γνώρισε «τον χειμώνα του 1930»), καθώς και τον Ιανουάριο του 1931 (περ. Νουμάς ), προτού ακόμη εμφανιστεί η ποιητική γενιά του ΄30· θα γνώριζε, ακόμη (προφανώς γι΄ αυτό δεν τους περιλαμβάνει στους συγγραφείς της «μελανής σελίδας της νεοελληνικής λογοτεχνίας»), ότι τον καρυωτακισμό δεν επέκριναν μόνο οι συγγραφείς της γενιάς του ΄30 που αναφέρει, αλλά και όλοι σχεδόν οι αξιολογότεροι κριτικοί της εποχής (Ξενόπουλος, Αγρας, Βαρίκας, Παναγιωτόπουλος, Παπανικολάου), ενώ δεν τον επιδοκίμαζε κανείς· θα γνώριζε, τέλος, ότι δεν υπάρχει τίποτε που να δηλώνει ότι ο Κατσίμπαλης αντιπαθούσε την ποίηση του Καρυωτάκη- ότι, απεναντίας, όλα δείχνουν ότι ήταν θαυμαστής της (βλ. την αλληλογραφία του με τον Σεφέρη, Α΄, σ. 372, 391)".
Οι Ρομά των Βαλκανίων έρχονται στην Ελλάδα. Χιλιάδες Τσιγγάνοι από βαλκανικές και χώρες της Κεντρικής Ευρώπης έχουν εγκατασταθεί στη χώρα μας. Οι συνθήκες διαβίωσής τους είναι άθλιες, ενώ και οι Ελληνες ομόφυλοί τους δεν τους βλέπουν με καλό μάτι..., των Γ. Κρητικού και Μ. Ριτζαλέου, Το Έθνος, 29/8/2010.
Το ισχυρότερο νόμισμα στην κρίση είναι η μπάλα. Οι 20 κορυφαίες ευρωπαϊκές ομάδες έβαλαν στο ταμείο 4,3 δισ. ευρώ, 14% επιπλέον απ' ό,τι τη σεζόν 2008-09, του Ανδρέα Κατσούλη, Το Έθνος, 29/8/2010.
Με πτυχίο μία στις τρεις στριπτιζέζ. Ανατρέπεται η αντίληψη ότι μόνο η ανέχεια στρέφει τις γυναίκες προς τα καμπαρέ, Το Βήμα, 29/8/2010.
|
