|
Αγαπητοί φίλοι και αναγνώστες!
Το δεύτερο τεύχος του περιοδικού μας είναι αφιερωμένο στην Κίνα. Αφορμή γι’ αυτό το αφιέρωμα δεν αποτέλεσε μόνο το επίκαιρο γεγονός της επικείμενης τέλεσης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Πεκίνο όσο η διαπίστωση μίας άγνοιας όλων μας σε σχέση με ένα θέμα που δείχνει να μας απασχολεί.
Από τις διαδηλώσεις των θιβετιανών ακτιβιστών μέχρι τη μεγαλεπήβολη οικοδομική δραστηριότητα στις μεγάλες πόλεις της Κίνας, από τη νόσο SARS μέχρι τα πάμφθηνα κινέζικα προϊόντα στις διάφορες γειτονιές και από τις γρήγορες ματιές στα ασύλληπτα οικονομικά μεγέθη του ασιατικού γίγαντα μέχρι τις τηλε-ειδήσεις για αιτιατή σχέση της Κίνας με τα διαδραματιζόμενα στο Darfur του Σουδάν, την άνοδο του Πετρελαίου ή των άλλων ειδών πρώτης ανάγκης, όλοι μας είμαστε, εκόντες άκοντες, στη δίνη ενός ιδιαίτερου «κινέζικου πυρετού».
Η Κίνα είναι ένα γεωπολιτικό μέγεθος. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Κυρίως είναι μία ιστορική πρόκληση, όπως κατ’ αναλογία μία αντίστοιχη ιστορική πρόκληση ήταν η Τσαρική Ρωσία και οι μεταλλάξεις της κατά τον 19ο αιώνα. Άλλωστε, οι άνθρωποι της Δύσης έχουν πάντοτε αισθήματα έλξης και απώθησης με τα ανατολικά μεγέθη. Είναι γι’ αυτούς οι αφορμές μόνιμου άγχους, αλλά και εξωτικού ενθουσιασμού.
Για τους οπαδούς της Παγκοσμιοποίησης είναι επαινετός ο ρόλος αυτής της χώρας στην οικονομική ανάπτυξη μίας τεράστιας αγοράς, αυτής της νοτιοανατολικής Ασίας, θεωρείται παράγοντας ενίσχυσης του «συστήματος» και αξιόπιστος εταίρος και συνομιλητής, από την άλλη μεριά αυτοί οι ίδιοι φοβούνται την οικονομική εξάρτιση από το κινέζικο χρήμα και τον ενδεχόμενο αντίχτυπο των φθηνών κινέζικων προϊόντων στην παγκόσμια αγορά.
Για τους κριτικούς της Παγκοσμιοποίησης είναι ανακούφιση η διαμόρφωση μίας εναλλακτικής προς την αμερικάνικη κυριαρχία ζώνης περιφερειακού ελέγχου, όμως αυτοί οι ίδιοι θα στιγματίσουν τις καταπιέσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την ογκούμενη μόλυνση του περιβάλλοντος και την απουσία τυπικών και ουσιαστικών δικαιωμάτων των κινέζων πολιτών.
Υπάρχουν τέλος και αυτοί που ωθούμενοι από καθυστερημένα τριτοκοσμικά κατάλοιπα, εξωτικό πολιτιστικό θαυμασμό ή απογοήτευση από την παρακμή του δυτικού πολιτισμού βλέπουν στον κινέζο «Άλλο» τον φορέα αλλαγών, ανακατατάξεων και προκλήσεων στη σύγχρονη ανθρώπινη ιστορία. Γοητεύονται από το συνδυασμό δημογραφικού όγκου, ατομικής πειθαρχίας και θρησκευτικής- πολιτιστικής ιδιοτυπίας.
Είναι δεδομένο ότι όταν μία πραγματικότητα είναι ρευστή και πολυσύνθετη, ο άνθρωπος τείνει πάντα να επιλέγει κατά το δοκούν τα (υπαρκτά) στοιχεία εκείνης που του είναι βολικά για την ευκολία της ιδεολογικής ή πολιτικής του θέσης. Μόνο που αυτά είναι πάντα μερικά. Δεν είναι το όλον. Δεν είναι απλά τα πράγματα, ούτε απλούστερα όπως όταν η Κίνα γινόταν στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ κατά της Σοβιετικής Ένωσης εν μία νυκτί. Οι απλουστεύσεις μίας ορατής και κεντρικής αντιπαράθεσης ανήκουν, για την ώρα, στο παρελθόν.
Προσπάθειά μας λοιπόν είναι η ανίχνευση κάποιων θεμάτων που θα μπορούσαν να φωτίσουν πτυχές αυτής της ιστορικής πρόκλησης.
Στο πρώτο άρθρο, Η Κινέζικη Οικονομία- μία οριζόντια αποτίμηση, της Καλλιόπης Καρατζή, παρέχεται πληθώρα πληροφοριών σχετικά με τους δείκτες ανάπτυξης της οικονομίας της Κίνας και γίνεται διεξοδική ανάλυση για το τι είδους εξωτερικές σχέσεις μπορούν να διαμορφώσουν αυτά τα «εύρωστα» οικονομικά δεδομένα της αχανούς χώρας. Σε επίπεδο οικονομικό κινείται και το άρθρο του Κων/νου Κονδάκη, Κίνα, Γίγαντας με πήλινα πόδια;-μία μακροοικονομική ανάλυση, στο οποίο επιχειρείται η ψύχραιμη και τεκμηριωμένη ισοστάθμιση των άκρατα (και άκριτα;) αισιόδοξων υπερασπιστών της δυναμικής του κινέζικου μοντέλου ανάπτυξης. Φαίνεται ότι η Κίνα έχει πολύ δρόμο μπροστά της παρά το τεράστιο οικονομικό θαύμα που έχει επιδείξει τα τελευταία χρόνια.
Περισσότερο πολιτικό το άρθρο του κ. Αντώνη Καρβούνη, Η Κίνα των Ιδεών, ασχολείται με τον σε κάθε περίπτωση δύσκολο συνδυασμό- μακροσκοπικά- της δημοκρατικής κοινωνίας δυτικού τύπου και της καπιταλιστικής δυναμικής της που τη συνοδεύει από τη μια και από την άλλη του ολοκληρωτικού «κομμουνιστικού» εθνικού κράτους της Κίνας. Έτσι, για παράδειγμα, αναρωτιέται κανείς εάν η ρητορική περί «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» έχει πραγματικό αντίκρισμα σε μία τέτοια κοινωνία ή είναι απλά μία ιδεολογική προσπάθεια «περιστολής» της κινέζικης ορμητικότητας; Οδηγούμαστε, λοιπόν, στο επόμενο ζήτημα, αυτό του Θιβέτ και της προβληματικής του- στο άρθρο του Μανώλη Βαρδή, Θιβέτ, σταυροδρόμι πολιτισμών και συγκρούσεων, όπου ακριβώς αποδεικνύεται το πολυσύνθετο του πράγματος δηλαδή ότι η Κίνα είναι μία χώρα με πολλές αντιθέσεις και μερικότητες, και σε εθνικό επίπεδο. Η προσέγγιση αυτών των εσωτερικών της προβλημάτων δεν ήταν πάντοτε η σωστότερη, αλλά δεν είναι και λάθος ο ισχυρισμός των Κινέζων ότι πολλά από τα ζητήματά της αντιμετωπίζονται με μεροληπτικότητα από τη διεθνή γνώμη.
Αυτή η μεροληπτική στάση του έξωθεν της Κίνας κόσμου συνδυάζεται και με χαρακτηριστική άγνοια. Στο άρθρο του ο Δημήτρης Μπεκριδάκης, Ο Κινέζικος Χριστιανισμός: Aνέκδοτο ή μεγάλη ανατροπή;, καταδεικνύει μέσα από την σύντομη ιστορική επισκόπηση της παρουσίας του Χριστιανισμού στην Κίνα το πώς έχουν δημιουργηθεί προκαταλήψεις και εχθρότητες στη βάση μίας έλλειψης γνώσης για τη συνάντηση του κινέζικου πολιτισμού με τη Δύση και τα θρησκευτικό-πολιτιστικά μεγέθη της. Η Κίνα δεν ήταν πάντοτε κλειστή και αμυντική χώρα ούτε βέβαια η θρησκευτική κοινωνική της βάση ήταν a priori αρνητική σε κάθε εξωτερική επίδραση. Την εξωστρέφεια της Κίνας αναζητεί ο Μανώλης Βαρδής στο άρθρο του, Κινέζικη Διασπορά, μία άλλη μορφή Παγκοσμιοποίησης. Οι Κινέζοι μετανάστες και γενικότερα η κινέζικη Διασπορά αποτελούν παράγοντες οικονομικού και πολιτικού επεκτατισμού μίας ανερχόμενης δύναμης; Η ερμηνεία και πάλι δε μπορεί να είναι μονοσήμαντη. Υπάρχει η διάσταση του ήπιου και αθόρυβου δρόμου της επέκτασης, όπως υπάρχει και η φτώχεια χιλιάδων κινέζων μεταναστών, καθώς και η μικρή αλλά αισιόδοξη παρουσία της κινέζικης νεολαίας, με επιστημονική κατάρτιση, ανοιχτής στην υιοθέτηση δυτικών αξιών και ιδεών (ακόμα και του εθνικισμού!)
Τέλος ο Σεραφείμ Α. Μακρής προσπαθεί στο άρθρο του Το σύστημα hukou: ιστορική αναδρομή, περιγραφή και συνέπειες, να πιάσει το νήμα μιας κινεζικής ιδιαιτερότητας, του συστήματος hukou, με το οποίο διαδοχικές Κινεζικές ηγεσίες επιχείρησαν τον περιορισμό της εσωτερικής μετανάστευσης και οδήγησαν σε αυτό που σήμερα περιγράφεται ως το rural-urban divide δηλαδή το χάσμα μεταξύ των αναπτυγμένων αστικών περιοχών και των υπανάπτυκτων αγροτικών.
Για να διαβάσετε ολόκληρο το τεύχος πατήστε εδώ!
|
